نظریهٔ بنیادین در مناسبات دین و فرهنگ

کتاب «نظریهٔ بنیادین در مناسبات دین و فرهنگ» اثر علیرضا پیروزمند به بررسی رابطهٔ دو مقولهٔ اساسی دین و فرهنگ می‌پردازد و تلاش دارد نظریه‌ای بنیادی در نسبت مطلوب میان این دو ارائه کند. نویسنده ابتدا جایگاه تاریخی دین را به‌عنوان عامل معنا و جهت‌دهندهٔ زندگی بشر توضیح می‌دهد و سپس نقش فرهنگ را که همواره در کنار دین حضور داشته و هویت‌ساز بوده است، واکاوی می‌کند. در این تحلیل، فرهنگ واسطهٔ جریان دین در زندگی فردی و اجتماعی معرفی می‌شود و تصمیم‌گیری نسبت به مسائل کلان فرهنگی و ارتقاء دینداری جامعه وابسته به درک صحیح این نسبت دانسته می‌شود. فرضیهٔ اصلی کتاب آن است که دین نه محصول فرهنگ است و نه صرفاً یکی از عوامل فرهنگ‌ساز؛ بلکه محور اصلی فرهنگ‌سازی است و تغییرات فرهنگی باید تحت هدایت تعالیم دین شکل گیرد. نویسنده بر این باور است که دین علاوه بر فرهنگ عمومی، در لایهٔ فرهنگ تخصصی و فرهنگ بنیادی نیز نقش محوری دارد. کتاب در چهار فصل «دین‌شناسی»، «فرهنگ‌شناسی»، «نسبت دین و فرهنگ» و «سطح گسترهٔ فرهنگ» به تبیین مناسبات دین و فرهنگ می‌پردازد و تصویری جامع از نقش دین در فرهنگ‌سازی ارائه می‌دهد.